عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
288
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
يارى ايشان مده ، ما را جز تو پناه نيست ، و بى تو ما را قوّت و داشت نيست . بار خدايا ! درين شهر همين گروهاند كه ترا به يگانگى گواهى ميدهند و ترا ميپرستند ، ايشان را بدست دشمن مده . پس ربّ العالمين دعاء وى اجابت كرد و اين آيت فرو فرستاد : وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ ضعيف و بد دل مشويد و از جنگ دشمن باز پس منشينيد ، و خود را عاجز وار ميفكنيد . پس نفرى مسلمانان تيراندازان پيش از مشركان با كوه افتادند بر بالاء كافران تا بريشان غلبه كردند . اين است كه ربّ العالمين گفت : وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ يعنى : اذ كنتم مؤمنين . قوله : إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ قراءت حمزه و على و بو بكر بضمّ قاف است . و قرح و قرح دو لغت است چون ضعف و ضعف ، شهد و شهد - فراء گفت : چون بفتح گويى عين جراحت است و چون بضمّ گويى أ لم جراحت است . و گفتهاند : بضمّ اسم است ، و بفتح مصدر . و معنى قرح در اصل خلوص است ، و منه القريحة خالص الطّبيعة . و ماء قراح : خالص من الكدر ، و القراح من الأرض : خالص الطّين ، و رجل قرحان : اذا لم يصبه جدرىّ و لا حصبة . پس جراحت را بدان قرح گويند ، لخلوص الألم الى نفس صاحبها . إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ - اين باز تعزيتى ديگر است مؤمنان را در وقعهء احد . ميگويد : اگر بشما جراحتها رسيد روز احد ، كفّار قريش را روز بدر مثل آن رسيد . اگر امسال در احد از شما قومى كشته شدند ، پارسال ازيشان هم در بدر قومى كشته شدند . همانست كه جاى ديگر گفت : إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَما تَأْلَمُونَ . و جاى ديگر گفت أَ وَ لَمَّا أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْها . اين به آنست كه ربّ العالمين روزگار ميگرداند ميان مردم بر دول : يك روز دولت آن را و يك روز اين را .